Hệ thống hiển thị

Wayland và Xorg là hệ thống hiển thị (display server protocols) trong các hệ điều hành dựa trên Linux, chịu trách nhiệm vẽ giao diện người dùng lên màn hình (như cửa sổ ứng dụng, con trỏ chuột, hình ảnh...).

Xorg (X11)

• Là hệ thống hiển thị truyền thống đã có từ rất lâu (khoảng từ thập niên 1980).
• Hoạt động theo mô hình client-server:
• "Server" là Xorg, chịu trách nhiệm vẽ mọi thứ lên màn hình.
• "Clients" là các ứng dụng gửi yêu cầu đến Xorg để hiển thị nội dung.
• Cho phép rất nhiều tính năng linh hoạt như remote desktop, hỗ trợ phần mềm trung gian như compositor (VD: Compiz, KWin, Mutter…).
• Tuy nhiên, do thiết kế cũ kỹ, nên:
• Bảo mật kém (ứng dụng có thể “nhìn” thấy các ứng dụng khác).
• Hiệu suất thấp hơn, nhất là khi dùng hiệu ứng đồ họa hiện đại.

Wayland

• Là giao thức mới hơn, hiện đại hơn, nhằm thay thế Xorg.
• Thiết kế đơn giản và bảo mật hơn, giúp cải thiện hiệu suất và giảm độ trễ.
• Không có "display server" trung gian, ứng dụng giao tiếp trực tiếp với compositor (như Weston, KWin, Mutter, Sway…).
• Các ứng dụng không thể “nhìn” hay ghi lại nội dung của ứng dụng khác (bảo mật cao hơn).
• Hạn chế:
• Không tương thích hoàn toàn với tất cả ứng dụng cũ viết cho X11.
• Một số tính năng như chia sẻ màn hình, hỗ trợ Wacom/tablet, hoặc hỗ trợ multi-GPU vẫn đang hoàn thiện tùy DE.

Khi nào nên dùng cái nào?

💡 Ví dụ: Ubuntu mặc định dùng Wayland, nhưng cho phép chọn lại Xorg khi đăng nhập. Các DE như GNOME và KDE Plasma đã hỗ trợ Wayland khá tốt, còn XFCE, LXQt... thì vẫn đang dần chuyển đổi.